EDEBİYATNAME

Paylaşmak yücelmektir...

TÜRKÇE TESTLER

EDEBİYAT TESTLERİ

SİTE İÇİ ARAMA

5) ŞARTLI (KOŞULLU) CÜMLELER (BİR KOŞULA BAĞLI CÜMLELER)

5) ŞARTLI (KOŞULLU) CÜMLELER (BİR KOŞULA BAĞLI CÜMLELER)

 

 

5) ŞARTLI (KOŞULLU) CÜMLELER (BİR KOŞULA BAĞLI CÜMLELER)

         Yapılması istenen bir eylemin belirli şartlara bağlı olarak gerçekleşeceğini anlatan yargılara koşul (şart) anlamlı cümleler denir. Yani şart anlamlı cümlelerde temel yargının gerçekleşmesi belirli bir şarta bağlanır. Buna göre  cümledeki birinci bölüm koşul iken, ikinci bölüm ise o koşula bağlı olarak ortaya çıkan sonuçtur.

         Türkçede koşul anlamı asıl olarak “-se” şart ekiyle sağlanır. Bunun dışında “-se, -dikçe, mi, -madan, -maksızın, ama, yalnız, -mek üzere, -mek kaydıyla, yeter ki, üzere” ile de cümleye koşul anlamı sağlanır.

        Bir cümlede koşula bağlılıktan söz edilebilmesi için cümlenin “Hangi şartla?” sorusuna yanıt vermesi gerekir.

 

KONU İLE İLGİLİ AÇIKLAMALI ÖRNEKLER:

ÖRNEK 1: Kar çok yağarsa okullar yine tatil olurmuş.” Cümlesinde “okulların tatil olması” olayı “karın çok yağması” şartına bağlıdır. Ayrıca cümleye “Hangi şartla okullar tatil olur?” diye sorduğumuzda alınan cevap “çok kar yağarsa”dır. Bu cümlenin şart cümlesi olduğunu gösterir. Cümleye şart anlamını ise” bağlacı sağlamıştır.

 

ÖRNEK 2: Eve geç vakitte gelmemek üzere arkadaşlarınla oynayabilirsin.” Cümlesinde “arkadaşlarıyla oynayabilmesi” için “eve geç vakitte gelmemesi” şartını yerine getirmesi gerekmektedir. Ayrıca cümleye “Hangi şartla arkadaşlarınla oynayabilirsin?” diye sorduğumuzda alınan cevap “eve geç gelmezsen”dır. Bu da cümlenin şart cümlesi olduğunu gösterir. Bu cümleye şart anlamını -mek üzere” edatı sağlamıştır.

 

ÖRNEK 3: Derslerine düzenli çalış ki istediğin liseyi kazanabilesin.” Cümlesinde “istediği liseyi kazanabilme”nin şartı “düzenli ders çalışması”dır. Yoksa kişi istediği liseye gidemeyecektir. Ayrıca cümleye “Hangi şartla istediğin liseyi kazanabilirsin?” diye sorduğumuzda alınan cevap “derslerine düzenli çalışırsan”dır. Bu da cümlenin şart cümlesi olduğunu gösterir. Burada ki” bağlacı cümleye şart anlamı kazandırmıştır.

 

ÖRNEK 4: Seninle çarşıya gelirim ama dönüşte mutlaka dolmuşa bineceğiz. ” Cümlesinde “kişinin çarşıya gelmesi”nin şartı “dönüşte mutlaka dolmuşa binmek”tir. Şart yerine gelmezse kişi çarşıya gelmeyecektir. Ayrıca cümleye “Hangi şartla çarşıya gelirsin?” diye sorduğumuzda alınan cevap “dönüşte dolmuşa binersek”tir. Bu da cümlenin şart cümlesi olduğunu gösterir. Bu cümleye şart anlamını ama” bağlacı sağlamıştır.

 

ÖRNEK 5: Dedengilin ihtiyaç listesini almadan alışverişe çıkma. ” Cümlesinde “kişinin alıverişe çıkması”nin şartı “dedesigilin ihtiyaç listesini almasına” bağlıdır. Cümleye göre kişi eğer ihtiyaç listesini almayacaksa alışverişe çıkmayacaktır. Ayrıca cümleye “Hangi şartla alışverişe çıkabilirsin?” diye sorduğumuzda alınan cevap “Dedengilin ihtiyaç listesini alırsan”dır. Bu da cümlenin şart cümlesi olduğunu gösterir. Cümleye şart anlamını -madan, -meden” eki sağlamıştır.

 

ÖRNEK 6: Çok para olmaksızın bu iş yeri bir daha yeniden düzelmez.” Cümlesinde “işyerinin yeniden düzelmesi”nin şartı “çok paranın olması”dır. Eğer çok para olmazsa işler yeniden düzelmeyecektir. Ayrıca cümleye “Hangi şartla iş yeri yeniden düzelir?” diye sorduğumuzda alınan cevap “çok para olursa”dır. Bu da cümlenin şart cümlesi olduğunu gösterir. Cümleye şart anlamını “-maksızın” eki sağlamıştır.

 

ÖRNEK 7: Bu yılbaşı eğlencesine katılırım yalnız kimseye söylemeyeceksin. ” Cümlesinde “yılbaşı eğlencesine katılması ”nın şartı “kimseye söylenmemesi”dir. Eğer birilerine söylenecek olursa yılbaşı eğlencesine katılmayacaktır. Ayrıca cümleye “Hangi şartla yılbaşı eğlencesine katılırsın?” diye sorduğumuzda alınan cevap “kimseye söylemezsen”dir. Bu da cümlenin şart cümlesi olduğunu gösterir. Cümleye şart anlamını yalnız” edatı sağlamıştır.

 

ÖRNEK 8: Az yemek yiyip biraz da spor yaptı mı hemen zayıflarsın.” Cümlesinde “hemen zayıflaması”nın şartı “Az yemek yiyip biraz da spor yapmak”tır. Yani az yemek yiyip biraz da spor yapılmazsa zayıflama olayı gerçekleşmeyecektir. Ayrıca cümleye “Hangi şartla hemen zayıflarsın?” diye sorduğumuzda alınan cevap “Az yemek yiyip biraz da spor yaparsan”dır. Bu da cümlenin şart cümlesi olduğunu gösterir. Cümleye şart anlamını mı, mi ” soru edatı sağlamıştır.

 

ÖRNEK 9: Bu meysimde kar yağdıkça siz bu meyve bahçesinden ürün alamazsınız. ” Cümlesinde “meyve bahçesinden ürün alınması”nın şartı “bu meysimde karın yağmaması”dır. Yani bu mevsimde kar yağarsa ürün alınamayacaktır. Ayrıca cümleye “Hangi şartla meyve bahçesinden ürün alamayız?” diye sorduğumuzda alınan cevap “bu mevsimde çok kar yağarsa”dır. Bu da cümlenin şart cümlesi olduğunu gösterir. Cümleye şart anlamını –dıkça, -dikçe ” eki sağlamıştır.

 

ÖRNEK 10: Seni istediğin dersaneye yazdırırım yeter ki sen fen lisesini kazanmayı iste. .” Cümlesinde “istediği dersaneye yazdırması”nın şartı “fen lisesini kazanmayı istemek”tir. Yani fen lisesini kazanmayı isterse dersaneye yazılabilecektir. Ayrıca cümleye “Hangi şartla istediğin dersaneye yazılırsın?” diye sorduğumuzda alınan cevap “fen lisesini kazanmayı istersen”dır. Bu da cümlenin şart cümlesi olduğunu gösterir. Cümleye şart anlamını yeter ki ” bağlacı sağlamıştır.

 

ÖRNEK 11: Komşularına da dağıtmak üzere bu kandil simitlerinden istediğin kadar alabilirsin.” Cümlesinde “kandil simitlerinden istediği kadar alabilmesi”nin şartı “komşularına da dağıtmak”tır. Yani komşularına da dağıtırsa kandil simidi alabilecektir. Ayrıca cümleye “Hangi şartla kandil simitlerinden istediği kadar alabilirsin?” diye sorduğumuzda alınan cevap “komşularına da dağıtırrsan”dır. Bu da cümlenin şart cümlesi olduğunu gösterir. Cümleye şart anlamını -mek üzere ” edatı sağlamıştır.

 

ÖRNEK 12: Gittiğimiz yerde yaramazlık yapmamak kaydıyla bizimle gelebilirsin.” Cümlesinde “bizimle gelebilmesi”nin şartı “gittiğimiz yerde yaramazlık yapmamak”tır. Yani yaramazlık yapacaksa bizimle gelemeyecektir. Ayrıca cümleye “Hangi şartla bizimle gelebilirsin?” diye sorduğumuzda alınan cevap “gittiğimiz yerde yaramazlık yapmazsan”dır. Bu da cümlenin şart cümlesi olduğunu gösterir. Cümleye şart anlamını –mak kaydıyla ” eki sağlamıştır.

 

ÖRNEK 13: Babam yurt dışından dönünce tüm dertlerimiz bitecek. ” Cümlesinde “dertlerimizin bitmesi”nin şartı “babamın yut dışından dönmesi”dir. Yani babam yurt dışından dönmezse dertlerimiz bitmeyecektir. Ayrıca cümleye “Hangi şartla dertlerimiz bitecek?” diye sorduğumuzda alınan cevap “babamın yurt dışından gelmesiyle”dir. Bu da cümlenin şart cümlesi olduğunu gösterir. Cümleye şart anlamını –ınca, -ince ” eki sağlamıştır.

 

ÖRNEK 14: Ekmek almayı unutma, akşama aç kalırsın.” Cümlesinde “aç kalmasının”nın şartı “eve ekmek almayı unutmak”tır. Yani eve ekmek almayı unutursa aç kalacaktır. Ayrıca cümleye “Hangi şartla aç kalırsın?” diye sorduğumuzda alınan cevap “ekmek almayı unutursan”dır. Bu da cümlenin şart cümlesi olduğunu gösterir. Cümleye şart anlamını her hangi bir ek, edat veya bağlaç sağlamamıştır. Şart anlamını biz cümlenin anlamından çıkarmaktayız.

 

SINAVLARDA ÇIKMIŞ KONU İLE İLGİLİ AÇIKLAMALI ÖRNEKLER:

ÖRNEK ÇIKMIŞ SORU 1)   (1986-ÖYS)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, eylemin gerçekleşmek bir şarta bağlı değildir?

   A) İzin verse de görüşlerimizi açıklasak.

   B) Kar yağmasa da otobüsle gitsek.

   C) Gürültü etmese de çocuk uyuşa.

   D) Mektup yazmasa da telefon etse.

   E) Yardım etsen de çabuk bitirsem.

CEVAP) )   Doğru cevap “E” seçeneğidir. Çünkü “E” seçeneğinin dışındaki bütün cümlelerde eylemin gerçekleşmesi belirli bir şarta bağlı iken “E” seçeneğinde eylemin gerçekleşmesi için böyle bir şart söz konusu değildir.

 

ÖRNEK ÇIKMIŞ SORU 2)   (1999-ÖSS)

(I) Halk türkülerimizi, ezgi ve şiir bakımından kıvamını bulmuş sanat eserleri sayabiliriz. (II) Bunları söyleyenlerin seslerindeki ve okuyuşlarındaki pürüzler ayıklanınca klasik denecek kadar sağlam eserler çıkar ortaya. (III) Ne var ki türküleri söyleyen ve âşık diye anılan halk sanatçılarının kimilerinin sesleri, bu eserlerin değerini gölgeliyor. (IV) Kimileri de türküleri aşırı bir duygusallıkla söylüyor. (V) Bunlarda türkünün özüne göre değişen bir incelik, bir yorum görülmüyor.

Yukarıdaki parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde yargı, bir koşula bağlanmıştır?

      A) I.          B) II.         C) III.         D) IV.          E) V.

CEVAP) )   Doğru cevap “B” seçeneğidir. Çünkü “B” seçeneğindeki “klasik denecek kadar sağlam eserler ortaya çıkması”nın şartı  Bunları söyleyenlerin seslerindeki ve okuyuşlarındaki pürüzler ayıklanmasına” bağlıdır. Yani bunları söyleyenlerin seslerindeki ve okuyuşlarındaki pürüzler ayıklanmazsa klasik denecek kadar sağlam eserler ortaya çıkmayacaktır.

 

  

 

Ziyaretçiler

3742350
Bugün
Dün
Bu Hafta
Geçen Hafta
Bu Ay
Geçen Ay
Toplam
2064
6672
39284
3663016
116815
159313
3742350

İP'niz: 54.198.134.104
Server Time: 2018-04-20 10:33:30

Arama