EDEBİYATNAME

Türk Dili ve Edebiyatı Kaynak Sitesi

TÜRKÇE TESTLER

EDEBİYAT TESTLERİ

SİTE İÇİ ARAMA

a) GAZEL

a) GAZEL

 

GAZEL

 

*  Sözlük anlamı “kadınlarla âşıkane sohbet etmek”tir.

*  Divan şiirinde en çok kullanılan nazım şeklidir.

*  Aşk, sevgi, güzellik ve içki konularını işleyen şiirlerdir. Lirik bir nazım biçimidir.

*  Beyitlerle yazılır. Beyit sayısı 5-15 arasındadır. (tek sayılar)

*  Beyitler arasında genellikle konu bütünlüğü olmaz. Ama beyitler arasında anlam bakımından bir uyum olmalıdır. Bunu kafiye ve redif sağlar.

*  Gazelde bütün beyitler aynı konuyu işliyorsa bu tür gazellere “yek-ahenk” denir; bütün beyitler aynı söyleyiş güzelliğindeyse bu tür gazellere de “yek-avaz” denir.

*  İlk beytine “matla” (doğuş yeri) denir. Son beytine “makta” (kesme yeri, sonuç) denir. Şairin mahlâsını söylediği beyte (genellikle son beyit) “mahlâs beyti” denir. Gazelin en güzel beytine de “beytül-gazel” ya da “şah beyit” denir.

*  Gazelin kafiye düzeni: aa ba ca da ea fa …

* Aruz ölçüsüyle yazılır. Gazel aruzun hemen hemen her kalıbıyla yazılmıştır.

*  Divan edebiyatında Fuzuli, Baki, Nedim, Necati, Taşlıcalı Yahya, Naili ve Şeyh Galip önemli gazel şairleridir.

*  Gazeller konularına göre adlandırılırlar:

Âşıkâne gazel: Aşkı, sevgiliyi, sevgiliye yakarışı, sevgiliden yakınmayı dile getiren gazellerdir. Fuzulî en önemli örnektir.

Rindâne gazel: İçkiyi, içkinin zevkini, hayata karşı kayıtsızlığı dile getiren gazellerdir. Bâkî en önemli örnektir.

Şûhâne gazel: Kadın güzelliğini çapkın bir anlatımla dile getiren gazellerdir. Nedim en önemli örnektir.

Hikemî  gazel: Ahlakla ilgili öğütler veren türlü hayat görüşlerini yansıtan gazellerdir. Nâbî  en önemli örnektir.

* Rediflerine göre adlandırılırlar: “ya Rab”, “yanayım” vb.

Musammat Gazel: Dizelerin ortalarının birinci dizenin sonu ile uyaklı olduğu gazellere musammat gazel denir. Musammat gazelde her beyitin dizeleri ikişer dize haline getirilerek bir dörtlük oluşturulabilir.

 

ÖRNEK:

       Kamu bimarına cânan, / devâ-yı dert ider ihsan

       Niçin kılmaz bana derman, /  beni bimar sanmaz mı

 

 ÖRNEK:

                       GAZEL

Nâm ü nişâne kalmadı fasl-ı bahardan        ---a             Matla

Düşdü çemende berg-i dıraht itibardan       ---a             beyiti

 

Eşcaâr-ı bâğ hırka-yı tecrîde girdiler           ---b

Bâd-ı hazan çemende el aldı çenârdan        ---a

 

Her yâneden ayağına altun akıp gelir           ---c

Eşcâr-bâğ himmet umar cûybardan              ---a

 

Sahn-ı çemende durma salınsun sabâyile     ---d

Âzâdedür Nihâl bugün berg ü bârdan           ---a

 

Mahlas Bâkî çemende hayli perişan imiş varak    ---e        Makta

Benzer ki bir şikâyeti var rûgârdan                       ---a         Beyiti

 

 

Yusuf ALTINSOY / Türk Dili ve Edebiyatı Öğrt.               www.edebiyatname.com

Ziyaretçiler

4568143
Bugün
Dün
Bu Hafta
Geçen Hafta
Bu Ay
Geçen Ay
Toplam
2148
5204
22286
4514540
57382
119430
4568143

İP'niz: 3.80.177.176
Server Time: 2018-12-13 08:38:22

Arama