EDEBİYATNAME

Türk Dili ve Edebiyatı Kaynak Sitesi

TÜRKÇE TESTLER

EDEBİYAT TESTLERİ

SİTE İÇİ ARAMA

b) KASİDE

b) KASİDE

 

B) KASİDE

 

*  Kelime anlamı “kastetmek, yönelmek”tir. Terim anlamı, “belli bir amaçla yazılmış manzume”dir.

*  Arap edebiyatından Türk edebiyatına geçmiş bir biçimdir.

*  Beyitlerle yazılır. Beyit sayısı genellikle 33-99 arasındadır. Ama daha az veya çok da olan kasideler de vardır.

*  Türk edebiyatında, din ve devlet büyüklerini övmek için belirli kurallar  içinde yazılan şiirlerdir. 

*  Kafiyelenişi gazeldeki gibidir: aa ba ca da ea fa ...

*  Kasideler türüne, giriş bölümünün konusuna veya redifine göre isimlendirilebilir:

    Rediflerine göre: Su Kasidesi (Fuzulî), Güneş Kasidesi (Ahmet Paşa)...

    Konularına göre: (aşağıda ayrıca anlatılacak)

   Nesip bölümündeki konuya göre: Bahariye, Ramazaniyye…

*  İlk beytine “matla”; son beytine “makta”; en güzel beytine “beytü’l-kasid”; mahlâs beytine de “tac beyit” adı verilir. Anlam yoğunluğu en fazla olan ve söyleyişte en güzel olan mısrasına mısra-ı berceste adı verilir. Kasideden ayrı olarak yazılan mısraya ise azade adı verilir.

*  Nefi, kasideleriyle meşhurdur.

*  Kasideler bölümlerden oluşur. Nesib/Teşbib (giriş), girizgâh, tegazzül, methiye, fahriye dua.

 

Kasidenin Bölümleri

 

a. Nesib (teşbib)

*  Kasidenin giriş bölümüdür.

*  Şiir yönünden en ağır basan bölümdür.

   *  Bir tabiat tasvirinin yapıldığı veya sevgilinin güzelliklerinin anlatıldığı bölümdür.

*  Bu bölümün konuları bahar, kış, yaz, Ramazan, bayram, nevruz, hamam, gül, sümbül, güneş, söz ustalığı, kalem, gece, savaş, at veya bir güzel olabilir. Kasideler bu bölümde ele alınan konuya göre adlandırılır.

 

b. Girizgâh (giriş)

*  Asıl konuya giriş yapmak üzere düzenlenmiş en fazla iki beyitlik bölümdür.

*  Bu bölüm gelişigüzel söylenmez. Nükteli, ince sözlerle konuya geçilir.

 

c. Medhiye

 *  Kasidenin sunulduğu kişinin, yani padişahın veya bir devlet büyüğünün övüldüğü bölümdür.

 *  Bu bölümde abartılı ve sanatlı bir övgü vardır.

 

d. Tegazzül

 *  Şairin, genellikle medhiyeden sonra bir gazel söylediği bölümdür. Her kasidede bulunmaz.

 

 e. Fahriye

 *  Şairin kendini övdüğü bölümdür. Burada da şair abartılı bir ifade kullanır.

 

f.  Dua

 *  Şairin, kendisi ve övdüğü kişi için Allah’tan yardım dilediği bölümdür. Bu bölümde şairin mahlâsı geçer ve bu mahlâs beytine “taç beyit” ya da “şah beyit” denir.

 

Konularına Göre Kasideler

 

Tevhid: Allah’ın birliğini anlatan kasidelerdir.

Münacat: Allah’a yalvarmak için yazılan kasidalerdir.

Naat: Hz. Muhammet’i övmek amacıyla yazılan kasidelerdir.

Methiye: Devrin ileri gelenlerinin övülmesi için yazılan kaside.

Mersiye: Bir kimsenin ölümünden duyulan acıyı yansıtan kaside.

 

ÖRNEK:

 

                    BAHAR Kasidesi

 

Esdi nesîm-i nev- bahar açıldı güller subh-dem                  ---a

Açsın bizimde gönlümüz sâkî meded sun câm-ı Cem         ---a                 Nesib

                                                                                                                    Bölümü

Gül devri ayş eyyamıdır zevk u safâ hengâmıdır                ---x

Âşıkların bayramıdır bu mevsim-i ferhunde-dem               ---a

 

        (Nesip bölümünde bahar tasvir edildiği için kasidenin adı “Bahar Kasidesi” dir. )

                               ………………….

 

Bir câm sun Allah için bir kâse de ol mâh için        ---x           Girizgah

Tâ medh-i şâhen-şâh için alam ele levh ü kalem     ---a             Beyiti

                             ……………………

 

Sultan Murâd-ı kâm-rân esfer dih ü kişver sitân              ---x

Hem pâdişah hem kahraman sâhib-kıran-ı Cem-haşem   ---a                         Medhiye

                                                                                                                         Bölümü

Şah-ı cihân-ârâ mıdır mâh-ı zemin-pîrâ mıdır             ---x

Behrâm-ı bî-pervâ mıdır yâ Afitâb-ı pür-kerem          ---a

                         ………………………..

 

Sen bir şeh-i Zîşânsın şâhen-şeh-i devrânsın            ---x

Yâni ki sen hâkânsın devrinde ben Hâkâni’yem      ---a                     Fahriye

                                                                                                          Bölümü

Sözde nazir olmaz bana ger olsa âlem bir yana          ---x

Pür-tumturâk u hoş-edâ ne Hâfız’em ne Muhteşem   ---a

                          ……………………………

 

Nef’î yeter da’vayı ko dünya ile gavgayı ko    ---x        Tac

Eflaâke istiğnâyı ko hâke yüzün sür lâ-cerem  ---a        Beyit

                         ……………………..

 

Kaldır elin eyle duâ buldı kasîden intiha                      ---x

Şimdi duâ etmek sana hem müstehabdır hem ehem     ---a              Dua

                                                                                                          Bölümü

Tâ kim cihan ma’mûr ola geh emn ü geh pür-şûr ola    ---x

İkbâl ile mesrûr ola hüsrev-i vâla-himem                      ---a

 

 

Yusuf ALTINSOY / Türk Dili ve Edebiyatı Öğrt.     www.edebiyatname.com

Ziyaretçiler

4049200
Bugün
Dün
Bu Hafta
Geçen Hafta
Bu Ay
Geçen Ay
Toplam
2799
3109
14737
4011450
78363
167435
4049200

İP'niz: 54.162.224.176
Server Time: 2018-06-21 20:13:25

Arama