EDEBİYATNAME

Paylaşmak yücelmektir...

TÜRKÇE TESTLER

EDEBİYAT TESTLERİ

SİTE İÇİ ARAMA

TİYATRO

 

 

TİYATRO

 

     Hayattaki olayları oluş halinde gösteren, bu bakımdan konuşamaya ve eyleme dayanan sahnede oynanmak amacıyla yazılan edebi eserdir.

    Tiyatro, 7. ve 8. yüzyıllarda Eski Yunan’da Bağ Bozumu Tanrısı Dionysos adına düzenlenen törenlerden doğmuştur.

    Tiyatro ikiye ayrılır:

    A- Modern Tiyatro: Dram, Trajedi, Komedi

    B- Geleneksel Tiyatro: Orta Oyunu, Meddah, Karagöz, Köy Seyirlik Oyunu

 

A- MODERN TİYATRO

 

1-TRAJEDİ

 

    Seyirciye, hayatın acıklı yönlerini göstermek, ahlak, erdemi anlatmak, onları kötü duygularından arındırmak için yazılmış manzum tiyatro eserleridir.

 

ÖZELLİKLERİ

*  Eski Yunan’da Bağ Bozumu Tanrısı Dionysos adına yapılan din törenlerinden doğmuştur.

*  Konusunu seçkin kimselerin hayatından ya da mitolojiden yani tanrılar arasındaki ilişkilerden alır.

*  Kahramanları tanrılar, tanrıçalar ve soylu kimselerdir. Sıradan sayılan insanlara yer verilmez.

*  Kusursuz bir üslubu vardır. Kaba sözlere yer verilmez. Çünkü tanrı, tanrıça veya soylu kimseler kaba konuşmazlar, bozuk bir ağızla seyirciye hitap etmezler.

*  Eser baştan sona kadar ağırbaşlı, ciddi bir hava içinde geçer.

*  Trajedilerde erdem ve ahlaka her şeyin üzerinde yer verilir.

*  Seyircinin acıma ve korku gibi duyguları coşturulur.

*  Çirkin olaylar (vurma, kırma, kavga, cinayet…) seyircinin gözü önünde gerçekleştirilmez, sahne arkasında gerçekleştirilir. Bu olaylar haberciler tarafından sahnede aktarılır.

*  Kahramanların yaşamında genel olarak mutlu ve güzel bir yaşamdan kötü bir duruma düşüş vardır.

*  Üç birlik kuralına uyulur. Yani yer, zaman ve olay birliğidir. Yani oyun hep aynı yerde aynı dekorla oynanmalı, olay bir günlük zaman dilimi içinde geçecek izlenimi vermeli ve aynı ana olay etrafında geçmelidir.

*  Eserin dramatik bölümlerini diyaloglar oluşturur. Korolar şarkı ve danslarla düşüncelerini belirterek oyuna katılır.

*  Oyunda elli kişiden oluşan bir korolara yer verilir.

*  Koro, kentin yaşlıları veya kadınlarını temsil eder; iyilik, kötülük, ahlak, din vb. konularda halkın görüşlerini yansıtır.

*  Manzum olarak yazılır.

*  Perde yoktur, beş bölümden oluşur.

 

    Trajedi yazarları

    Aiskhylos, Eurupides, Sophokles, Ennius, Corneille, Racine

    Abdülhak Hamit Tarhan(Eşber, Nesteren, Liberte), Turan Oflazoğlu(IV. Murat ve Deli İbrahim, Kösem Sultan), Orhan Asena(Hürrem Sultan), Güngör Dilmen Kalyoncu(Kurban)

 

2-KOMEDİ

 

     İnsanların ve olayların gülünç yönlerini ortaya koymak, izleyenleri güldürmek ve düşündürmek amacıyla yazılmış tiyatro eseridir.

 

ÖZELLİKLERİ

   Eski Yunan’da Bağ Bozumu Tanrısı Dionysos adına yapılan din törenlerde “komos” adı verilen alaylar kurulurdu.

*  Komedi adı komos(cümbüş,alay) ve ode(ezgi) sözcüklerinin birleşmesinden doğmuştur.

*  Konusunu, yaşanılan hayattan ve günlük olaylardan alır.

*  Kişiler halktan ve yüksek zümreden her çeşit insan (sıradan, eğitim görmemiş, sonradan görme …) olabilir.

*  Her türlü söze şakaya yer verilir.

*  Olaylarda, dil ve anlatımda soyluluk aranmaz. Her türlü kaba söze hatta küfürlü sözlere yer verilir.

*  Kişilerin her türlü davranışları sahnede gösterilir. Öldürme, yaralama gibi olaylar sahnede canlandırılabilir.

*  Birbirini izleyen diyalog ve koro bölümlerinden oluşur.

*  Manzum olarak yazılır. 17. yüzyıldan itibaren düzyazıyla yazılmaya başlanmıştır.

*  Üç birlik kuralına uyulur.

*  Genellikle beş perdedir.

*  Komedide eser ara verilmeden oynanır. Perde arası yoktur.

*  İnsan karakterinin gülünç ve aksak yönlerini anlatan komedilere “karakter komedisi”, toplumun gülünçlüklerini anlatan komedilere “töre komedisi”, olayların merak uyandıracak şekilde işlenmesiyle oluşturulan komedilere “entrika komedisi(vodvil)” adı verilir.

 

    Komedi yazarları,

    Aristophanes, Menandros, Terentius, Plautus, Moliere(Cimri, Gülünç Kibarlar, Scapin’in Dolapları), Gogol(Müfettiş), William Shakespeare(Yanlışlıklar Komedisi, Venedik Taciri), Ben Johnson

    Şinasi(Şair Evlenmesi), Recaizade Mahmut Ekrem, Musahipzade Celal(Macun Hokkası, İstanbul Efendisi, Mum Söndü, Aynaroz Kadısı), Vedat Nedim Tör, Ahmet Kutsi Tecer, Necati Cumali, Oktay Rıfat, Haldun Taner, Güngör Dilmen

 

3-DRAM

 

   19. yy.da romantik edebiyat devrinde, tragedyanın belli kurallarını kırmak amacıyla meydana getirilen tiyatro türüdür. Hayatı olduğu gibi acıklı ve gülünç yönleriyle sahnede göstermek için yazılan tiyatro eseridir.

ÖZELLİKLERİ

 

*  Hem acıklı hem de komik olaylar, hayatta olduğu gibi, bir arada bulunabilir. Trajedi ve komedi kaynaşmıştır.

*  Konusunu tarihin herhangi bir devrinden ya da günlük hayattan alınabilir.

*  Kişiler her sınıf halk arasından seçilebilir.

*  Üç birlik kuralına uyma zorunluluğu yoktur.

* Çirkin görülen olaylar (vurma, öldürme, yaralama gibi) dahi sahnede oluş hâlinde gösterilebilir.

*  Hem nazımla hem de nesirle yazılabilir.

*  Gerçeğe uygunluk önemlidir.

*  Perde sayısı yazarın isteğine bağlıdır.

 

Türün yazarları,

    Victor Hugo, William Shakespeare(Hamlet), Goethe, Schiller

    Türk: Namık Kemal(Vatan Yahut Silistre, Zavallı Çocuk) Abdülhak Hamit Tarhan, Reşat Nuri Güntekin, Faruk Nafiz Çamlıbel, Necip Fazıl Kısakürek, Ahmet Kutsi Tecer, Oktay Rıfat, Turgut Özakman, Necati Cumali, Sermet Çağan, Ülkü Ayvaz, İsmet Küntay, Yahya Akengin

 

A- GELENEKSEL TİYATRO

 

1-MEDDAH

   Uzun kış gecelerinde Anadolu’da hekâtçı diye anılan masalları, öyküleri ve çeşitli olayları taklitler yaparak kendine özgü bir stille anlatan kimseye meddah denir. Meddahlığa “Tek adamlık tiyatro” da denir.

 

ÖZELLİKLERİ

*  Canlandırılan kişilerin ağız özellikleri aynen verilir.

*  Meddah, hayvanların, doğanın ve cansız nesnelerin de seslerini taklit eder.

*  Öykünün sonunda “kıssadan hisse” çıkartılarak izleyiciye öğütler verilir.

*  Meddah, dekor olarak mendil ve baston kullanır. Kişilerini bunlar yoluyla canlandırır.

*  Oyunun başında ve sonunda bunun bir oyun olduğunu ve kimsenin kırılmaması gerektiğini belirten bir açıklama yapılır.

*  Geçmiş dönemde Aşkî ve Sururî meddahlık yaparken günümüzde Erol Günaydın, Münir Özkul ve Ferhan Şensoy meddahlık geleneğinden yararlanarak oyunlar sergilemektedir.

 

2-ORTA OYUNU

 

   Çevresi izleyicilerle çevrili bir alan içinde oynanan, yazılı metne dayanmayan, içinde müzik, raks ve şarkı da bulanan geleneksel tiyatroya orta oyunu denir.

 

ÖZELLİKLERİ

*  Orta oyunu için geçmiş dönemlerde “kol oyunu, meydan oyunu, taklit oyunu, zuhurî” gibi isimler kullanılmıştır.

*  Oyunun oynandığı yuvarlak veya oval alana palanga adı verilir.

*  Oyun, yeni dünya denilen bezsiz bir paravan ve dükkan denilen iki katlı bir kafesten oluşur. Yeni dünya ev olarak, dükkan iş yeri olarak kullanılır.

*  Oyunun en önemli kişileri Kavuklu ve Pişekar’dır. Kavuklu Karagöz oyunundaki Karagöz’ün karşılığı, Pişekar’da Hacivat’ın karşılığıdır.

*  Oyunda çeşitli meslek ve yörelerden kişiler bulunur. Bunlar: Arap, Acem, Kastamonulu, Kayserili, Kürt, Laz, Ermeni, Yahudi, Zenne…

*  Orta Oyununda canlandırılan kişilerin ağız özellikleri, giyim kuşamları, tip özellikleri oyun içerisinde aynen verilir.

*  Orta oyunu mukaddime(giriş), muhavere(söyleşme), fasıl(oyun), bitiş bölümlerinden oluşur.

*  Orta oyununun önemli ustaları Kavuklu Hamdi ve Pişekar Küçük İsmail Efendi’dir.

 

3-KARAGÖZ OYUNU

 

   Deriden kesilen ve tasvir adı verilen birtakım şekillerin arkadan ışıklandırılmış beyaz bir perde üzerine yansıtılması temeline dayanan gölge oyununa Karagöz oyunu denir.

 

ÖZELLİKLERİ

*  Bazı kaynaklara göre Çin’de ve Hindistan’da ortaya çıkmıştır denilse de halk arasındaki bir rivayete göre, 14. yüzyılda Sultan Orhan, Bursa’da bir cami inşaatında çalışan Karagöz ve Hacivat adlı iki işçinin aralarındaki şakalaşmadan dolayı işi yavaşlattığını düşünerek öldürtür. Daha sonra Şeyh Küşteri Hacivat’la Karagöz’ün deriden tasvirlerini yaparak oynatmıştır. Böylelikle Karagöz Oyunu ortaya çıkmıştır.

*  Geçmiş dönemlerde “gölge oyunu, Küşteri Meydanı, hayal-ı zıll, hayal oyunu” adlarla da anılmıştır.

*  Karagöz okumamış halkı, Hacivat ise aydın veya yarı aydın kimseleri temsil eder.

*  Karagöz oyunu tuluata(yazılı metni olmayan) dayanır. Oyunun sözlerini kişiler oyun esnasında kendine göre ayarlar.

*  Karagöz oyunları ilk zamanlarda sözlüydü, 19. yüzyılda yazıya geçirilmiştir.

*  Oyununda canlandırılan kişilerin ağız özellikleri, giyim kuşamları, tip özellikleri aynen verilir.

*  Karagöz oyunu mukaddime(giriş), muhavere(söyleşme), fasıl(oyun), bitiş bölümlerinden oluşur.

* Karagöz oyununun başlıca kişileri Hacivat, Karagöz, Altı Kulaç Bebe Ruhi, Tuzsuz Deli Bekir, Matiz, Kayserili, Arnavut, Zenne, Tiryaki, Laz, Acem, Ermeni…

 

 

Ziyaretçiler

3149024
Bugün
Dün
Bu Hafta
Geçen Hafta
Bu Ay
Geçen Ay
Toplam
690
3681
8156
3110527
44918
111930
3149024

İP'niz: 23.22.136.56
Server Time: 2017-12-12 08:09:09

Arama