EDEBİYATNAME

Paylaşmak yücelmektir...

TÜRKÇE TESTLER

EDEBİYAT TESTLERİ

SİTE İÇİ ARAMA

BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU

    

BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU 

       Sözcüğü oluşturan hecelerdeki ünlülerin kalınlık-incelik yönünden uyumuna büyük ünlü uyumu denir. 

       Bir sözcüğün büyük ünlü uyumu kuralına uyması için bütün hecelerin ya ince ünlülerden ya da kalın ünlülerden oluşması gerekir. Yani ilk hece “a,ı,o,u” kalın ünlüleriyle başlamışsa diğer hecelerdeki ünlülerin de “a,ı,o,u” kalın ünlülerden oluşması gerekir. İlk hece “e,i,ö,ü” ince ünlüleriyle başlamışsa diğer hecelerdeki ünlülerin de “e,i,ö,ü” ince ünlülerden oluşması gerekir.  

 

İlk hece

Diğer heceler

a,ı,o,u

a,ı,o,u

e,i,ö,ü

e,i,ö,ü

  

Örnek:  

   * kalınlıkta ( a:kalın / ı:kalın / ı:kalın / a:kalın= BÜU uyar ) 

   * kısalınca   ( ı:kalın / a:kalın / ı:kalın / a:kalın= BÜU uyar ) 

   * oyunlardan   ( o:kalın / u:kalın / a:kalın / a:kalın= BÜU uyar ) 

   * böceğindeki   ( ö:ince / e:ince / i:ince / e:ince / i:ince= BÜU uyar ) 

   * gözündeymiş   ( ö:ince / ü:ince / e:ince / i:ince= BÜU uyar ) 

   * haritadakiler   ( a:kalın / i:ince / a:kalın / a:kalın / i:ince / e:ince= BÜU uymaz ) 

   * kitabının     ( i:ince / a:kalın / ı:kalın / ı:kalın= BÜU uymaz ) 

   * katillerdedir   (a:kalın / i:ince / e:ince / e:ince / i:ince= BÜU uymaz ) 

 

 

Büyük Ünlü Uyumuyla İlgili Kurallar : 

a) Türkçe kelimeler büyük ünlü uyumu kuralına uyar. Fakat Türkçedeki bazı sözcükler zamanla değişime uğradığı için büyük ünlü  uyumu kuralına uymazlar. 

  Örnek:  

   * ana (anne) 

   * alma (elma) 

   * kangı (hangi) 

   * karındaş (kardeş)  

 

b) Dilimizdeki büyük ünlü uyumu kuralına aykırı sözcükler genellikle yabancı kökenlidir.  

  Örnek: 

   *  kitap 

   *  gazete 

   *  mevcut 

   *  insan 

   *  kalem

 

c) Türkçede sözcüklere eklenen ekler genellikle büyük ünlü uyumu kuralına uyar. 

  Örnek:  

   *  çiçek –çi-ler-den 

   *  kapı- da-y-mış  

   *  toprak-tan-dır  

   *  temiz-lik-ten-se  

 

d) Türkçedeki “-yor, -ken, -ki, -gil, -daş, -mtırak, -leyin” eklerini aln sözcükler genellikle büyük ünlü uyumu kuralına uymaz. 

Örnek:  

   *  çizi-yor 

   *  kaçar-ken 

   *  sabah-ki 

   *  akşam-leyin 

   *  yeşil-imtrak 

   *  babam-gil     

   *  meslek-taş      

 

d) Türkçede bir sözcüğe getirilen çekim eki uyuma girerek sözcüğün son ünlüsüne göre kalın veya ince şeklini alır. Türkçeye yabancı dillerden geçmiş bazı sözcüklere (genellikle sonu “-al” ve “-at” ile biten sözcüklere) getirilen “-ler, -i, -e, -de, -den, -in, -im, -imiz, -di, -miş” gibi çekim ekleri (Türkçede böyle bir kural olmamasına rağmen)sözcüğün son ünlüsüne uymayarak daima ince ünlü almış şekliyle sözcüğe eklenir. Bu durumda kalın ünlülerden oluşan bir sözcüğe getirilen bu ekler büyük ünlü uyumu kuralını bozmaktadır. 

Örnek:  

   *  haller 

   *  halden 

   *  mahalde 

   *  mahalin 

   *  sualler 

   *  sualimiz 

   *  yârim 

   *  yâre

   *  takatim 

 

   *  Kemalden 

   *  Cemalin 

   *  Nihalmiş 

   *  misaller 

   *  helalmiş

 

e) Türkçede bileşik sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz.  

  Örnek:  

   * Ortaköy 

   * Aksaray 

   * Beşiktaş 

 

f) Türkçede tek heceli sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz.  

  Örnek:  

   * kırk 

   * Türk 

   * ilk 

   * süt

 

 

 

 

Yusuf ALTINSOY / Türk Dili ve Edb. Öğrt.                              www.edebiyatname.com

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ziyaretçiler

2290835
Bugün
Dün
Bu Hafta
Geçen Hafta
Bu Ay
Geçen Ay
Toplam
2910
2512
28467
2236917
65389
119037
2290835

İP'niz: 54.204.106.194
Server Time: 2017-02-19 16:36:51

Arama

Aksaray'da Hava

Weather data OK.
Aksaray
8 °C