EDEBİYATNAME

Paylaşmak yücelmektir...

TÜRKÇE TESTLER

EDEBİYAT TESTLERİ

SİTE İÇİ ARAMA

KAYNAŞTIRMA ÜNSÜZLERİ (KORUYUCU ÜNSÜZLER)

 

 

KAYNAŞTIRMA ÜNSÜZLERİ (KORUYUCU ÜNSÜZLER) (y,ş,s,n)

        Türkçede kurallara göre bir sözcük içerisinde veya sözcükle ek arasında iki ünlü yan yana gelemez. Eğer ünlü harf le biten bir sözcüğe ünlü harfle başlayan bir ek getirilirse araya “ş, s, n, y” ünsüzleri girer. Bu “ş, s, n, y” ünsüzlerine kaynaştırma ünsüzleri denir.

 

 

NOT: Bazı kaynaklarda ve bilimsel makalelerde “Türkçenin bütün evrelerinde, tarihte ve yaşayan bütün şive ve lehçelerinde kaynaştırma ünsüzlerinin “y, n” ünsüzleri olduğu ve “s, ş” ünsüzlerinin kaynaştırma ünsüzleri olmadığı” bilgisi yer almaktadır. Fakat ÖSYM sorduğu sorularda “ş, s, n, y” ünsüzlerini kaynaştırma ünsüzü olarak kabul etmektedir.

  

       Kaynaştırma ünsüzlerinin kullanıldığı yerler:

  

a) “ş” kaynaştırma ünsüzü:  Üleştirme sayı sıfatlarında sayı bildiren sözcük ile üleştirme eki olan “-ar, -er” ekinin arasında kullanılır.
Örnek: 
 

   * iki – ş – er 

   * altı – ş – ar 

   * yedi – ş – er 

   * yirmi – ş – er

  

b) “s” kaynaştırma ünsüzü: İsim tamlamalarında tamlanan görevindeki sözcük ile üçüncü tekil iyelik eki arasında kullanılır.
Örnek:  

   * Adamın kafa – s – ı  

   * Aksaray’ın malaklı – s – ı  

   * Okulun tabela – s – ı  

   * Odanın koku – s – u  

   * Boğazın büyü – s – ü  

 

NOT :Tamlanan durumundaki “su” ve “ne” sözcükleri bu kurala uymayarak “y” kaynaştırma ünsüzü alır.

Örnek:  

   * Derenin su – y – u 

   * Dağların soğuk su – y – u 

   * Senin ne – y –in 

   * Onun ne – y – i 

   * Bizim ne – y – imiz 

 

c) “n” kaynaştırma ünsüzü: 

* Zamirlerle (adıllarla) zamirlere getirilen eklerin arasında kullanılır.
Örnek:  

   * O – n – a 

   * bu – n – a 

   * şu – n – a 

 

* İyelik ekleriyle iyelik eklerinden sonra getirilen hal eklerinin arasında kullanılır.
Örnek:  

   * Halının tüyleri – n – i 

   * Çocuğun sorusu – n - u 

   * Ağacın dalları – n - ı  

 

* İsim tamlamalarında isim veya isim soylu sözcükle bunlara getirilen ilgi ekleri arasında kullanılır.
Örnek:  

   * Elma – n – ın tadı 

   * Baba – n – ın feryadı 

   * Odun – n – un kurusu 

 

NOT :Tamlayan durumundaki “su” ve “ne” sözcükleri bu kurala uymayarak “y” kaynaştırma ünsüzü alır.

 Örnek:   

   * Su – y – un akışı

   * Su – y – un sesi 

   * Ne – y – in pazarlığı 

   * Ne – y – in hesabı 

 

d) “y” kaynaştırma ünsüzü: 

* İsimlerle isim çekim ekleri arasında kullanılır.
Örnek:  

   * Soba – y – ı 

   * Halı – y – a 

   * Su – y – un 

   * Anne – y – e 

 

* Fiillerle kip ekleri arasında kullanılır.
Örnek:  

   * Büyü – y – ecek

   * Oku – y – acak 

   * Dinle – y – elim 

   * Dene – y – esin 

 

* Fiillerle fiilimsi ekleri arasında kullanılır.
Örnek:  

   * Söyle – y – en kişi 

   * Dinle – y – ecek öğrenci 

   * Oku – y – arak 

   * Atla – y – ası 

   * Yürü – y – üş 

   * Söyle – y – e  söyle – y – e 

   * Oku – y – unca 

 

* Fiillerle yapım ekleri arasında kullanılır.
Örnek:  

   * Dinle – y – ici 

   * Oku – y - ucu 

 

 

NOT :Türkçede kural gereği kaynaştırma ünsüzleri iki ünlü harf arasına gelmektedir. Fakat bazen “y” ve “n” kaynaştırma ünsüzlerinin bir ünlü harf ile ünsüz harfin bir araya geldiği “-idi, -imiş, ise, ile  eklerinin arasına girdiği görülür. Bunlara “koruyucu ünsüz” adı verilmektedir.

Örnek:  

   * anne – y – le 

   * sade – y – miş 

   * hasta – y – dı 

   * kısa – y – sa

 

 

Yusuf ALTINSOY / Türk Dili ve Edb. Öğrt.             www.edebiyatname.com

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ziyaretçiler

2290843
Bugün
Dün
Bu Hafta
Geçen Hafta
Bu Ay
Geçen Ay
Toplam
2918
2512
28475
2236917
65397
119037
2290843

İP'niz: 54.204.106.194
Server Time: 2017-02-19 16:37:41

Arama

Aksaray'da Hava

Weather data OK.
Aksaray
8 °C